Eparhija raško-prizrenska najoštrije je osudila čin skrnavljenja i otvorene nacionalističke provokacije u Lipljanu, gdje su dva lica albanske nacionalnosti na ogradu crkvene porte, u kojoj se nalaze srednjovjekovni hram Vavedenja Presvete Bogorodice iz XIV veka i hram Svetih mučenika Flora i Lavra, postavila zastave takozvane OVK i Republike Albanije.
 

Ovaj događaj potvrđuje pogoršanje bezbjednosne situacije na Kosovu i Metohiji, ističe Eparhija.

U saopštenju Eparhije se ističe da će se, i pored toga što su pripadnici tzv. kosovske policije, priveli počinioce i potom uklonili zastave sa crkvene ograde, stvarni odnos institucija prema ovom djelu pokazati u daljem postupku, njegovoj pravnoj kvalifikaciji i spremnosti tužilaštva i suda da utvrde motive i odgovornost počinilaca.

Eparhija ističe da ovaj događaj ne smije biti sveden na običan prekršaj javnog reda, neprimejreno ponašanje ili beznačajan čin vandalizma.

- Eparhija raspolaže snimkom sa nadzornih kamera i, čim joj tzv. kosovska policija zvanično dostavi podatke o identitetu privedenih lica, protiv obojice će podnijeti krivičnu prijavu nadležnom tužilaštvu. Zahtijevaćemo da se objektivno ispita da li ovo djelo sadrži elemente podsticanja etničke i vjerske mržnje, zastrašivanja preostalih pravoslavnih Srba i namjernog skrnavljenja zaštićenog srednjovjekovnog verskog i kulturnog dobra - navedeno je u saopštenju.

Ukazuje se da postavljanje zastave tzv. OVK na ogradu srpskog pravoslavnog hrama nije neutralno isticanje političkog simbola i da su u živom iskustvu srpskog naroda na Kosovu i Metohiji, a posebno preostalih Srba u Lipljanu, obeležja tzv. OVK neraskidivo povezana sa oružanim nasiljem, otmicama, ubistvima, progonom, uništavanjem domova i skrnavljenjem pravoslavnih svetinja za koja odgovorni nikada nisu privedeni licu pravde.

- Postavljanje takve zastave na ogradu crkve iz XIV veka predstavlja namjerni čin zastrašivanja i simboličkog pokazivanja vlasti nad imovinom Srpske pravoslavne crkve - naglašava se u saopštenju.

Eparhija navodi da se istovremeno postavljanje zastave Republike Albanije i zastave tzv. OVK na srpsku svetinju ne može tumačiti kao slučajnost ili nepromišljenost, već da je riječ o pokušaju da se drevni srpski pravoslavni prostor obeleži znamenjima albanskog nacionalizma i oružane formacije pod čijim su simbolima Srbi sa ovog područja stradali i bili protjerivani, 150 srpskih crkava uništeno ili brutalno oskrnavljeno od 1999 godine.

- Posebnu težinu ovom djelu daje položaj malobrojnih preostalih Srba u Lipljanu. Od nekadašnjih više hiljada Srba, danas ih u gradu živi svega nekoliko stotina. Ova dva hrama predstavljaju njihovo duhovno središte i jedno od posljednjih vidljivih svjedočanstava vjekovnog srpskog pravoslavnog prisustva. Zato napad na crkvenu portu nije samo napad na ogradu ili imovinu, nego poruka preostalim Srbima da ni u svojim svetinjama nisu sigurni i da se i sam znak njihovog postojanja može izložiti poruzi - dodaje se u saopštenju.

Eparhija ističe da sinoćni događaj nije izolovan i podseća da je u decembru 2025. godine maskirano lice sa istog crkvenog kompleksa nasilno uklonilo zastavu Srpske pravoslavne crkve, postavljenu povodom hramovne slave.

Sličan slučaj dogodio se i u junu 2023. godine, a izostanak otkrivanja i odgovarajućeg kažnjavanja počinilaca u ranijim slučajevima produbio je osjećaj nekažnjivosti i otvorio prostor za nove provokacije.

Dodaje se da ovaj incident treba posmatrati i u kontekstu drugih događaja koji su poslednjih sedmica ozbiljno uznemirili Srpsku pravoslavnu vrkvu i srpski narod.

Podsjeća se da je posle mirno okončanog parastosa na Gazimestanu privedeno 37 Srba, uključujući maloljetno lice, a više privedenih iznijelo je teške navode o fizičkom i psihičkom zlostavljanju, nacionalnim uvredama i ponižavanju od strane pripadnika policije.

Navodi se takođe da su prilikom hramovne slave manastira Svetih Arhangela kod Prizrena vjernici, među njima žene, dejca, stariji ljudi i sveštenstvo, bili izloženi postupanju tzv. kosovske policije koje su vernici doživjeli kao ponižavajuće i zastrašujuće.

- Istovremeno su pokloničke grupe dovedene u pravnu neizvjesnost najavom primene propisa namijenjenih komercijalnom turizmu, čime se otvara mogućnost administrativnog ograničavanja dolaska vjernika u svetinje što je temelj slobode vjeroispovijesti. U Specijalnoj zaštitnoj zoni manastira Visoki Dečani ponovo su izvođeni obimni radovi na trasi tranzitnog puta, koji zakonom nije dozvoljen, na šta nije bilo nikakve reakcije organa nadležnih za sprovođenje zakona - navodi Eparhija.

Dodaje se da, iako je policijska patrola sinoć u Lipljanu reagovala, širi obrazac selektivnog postupanja ostaje razlog za duboku zabrinutost.

Eparhija ukazuje da se, kada Srbi mirno pokazuju svoja nacionalna obilježja, pevaju svoje pjesme ili dolaze u svoje svetinje, njihovo ponašanje često tretira kao bezbjednosni problem, a da, nasuprot tome, slučajevi isticanja zastava tzv. OVK radi zastrašivanja Srba, napadi na crkvenu imovinu i druge etnički i vjerski motivisane provokacije gotovo po pravilu ostaju bez odgovarajuće kvalifikacije i sudskog ishoda.

- Upravo je takva nejednakost dovela povjerenje srpskog naroda u Kosovsku policiju na najniži nivo u posljednjih 20 godina - navedeno je u saopštenju.

Eparhija dodaje da je posebno zabrinjavajuće što se sinoćni incident dogodio svega nekoliko časova nakon što je KFOR, pozivajući se na "poboljšanu bezbjednosnu situaciju", saopštio da započinje postepeno uključivanje pripadnika tzv. kosovske policije u svoju bezbjednosni sistem oko manastira Visoki Dečani, u okviru šireg "procesa optimizacije" svog prisustva.

Istog dana najavljena je i promena dosadašnjeg angažovanja KFOR-a na glavnom mostu na Ibru u Kosovskoj Mitrovici, što je izazvalo dodatnu zabrinutost srpskih žitelja ovog grada.

- Upravo zato što Eparhija visoko cijeni dosadašnju ulogu KFOR-a u zaštiti naših svetinja i naroda, dužni smo da jasno kažemo da ocjena o poboljšanoj bezbjednosnoj situaciji ne odražava realno stvarnost u kojoj žive Srbi i Srpska pravoslavna crkva. Događaji posljednjih sedmica pokazuju da procjena bezbjednosti koja se prvenstveno zasniva na odsustvu velikih oružanih incidenata ostaje nepotpuna. Jedna zajednica nije bezbjedna ako njeni pripadnici žive u strahu od policijskih pretresa, privođenja, zabrana ulaska, administrativnih ograničenja, skrnavljenja svetinja i javnog isticanja simbola koji su za njih povezani sa progonom i stradanjem. Odsustvo masovnog nasilja nije dokaz normalizacije ukoliko se svakodnevnim pritiskom ljudi odvraćaju od dolaska u svoje hramove, podstiču na iseljavanje i postepeno uklanjaju iz javnog života. Istovremeno, poverenje naroda u policiju se zasniva na nepristrasnom poštovanju zakona - ističe se u saopštenju.

Dodaje se da Eparhija prima k znanju uvjeravanje KFOR-a da će zadržati ulogu prvog odgovornog bezbjednosnog činioca za manastir Visoki Dečani, ali da sadašnje okolnosti ne daju objektivan osnov za smanjivanje neposredne međunarodne zaštite, niti za prenošenje prve i neposredne odgovornosti za bezbjednost Visokih Dečana na tzv. kosovsku policiju.

- Svako dodatno uključivanje tzv. kosovske policije oko manastira može biti zasnovano samo na vidljivom poboljšanju odnosa prištinskih institucija prema manastiru, poštovanju sporazumne odluke Savjeta za implementaciju i nadgledanje (IMC) iz novembra 2020. godine o izgradnji obilaznog puta i mora biti povratno u slučaju pogoršanja stanja i sprovedeno uz punu koordinaciju sa KFOR-om, Eparhijom i manastirom. Zadržavanje neposredne odgovornosti KFOR-a nije traženje privilegije Crkve, nego neophodna preventivna mjera na lokalitetu izuzetne vjerske, kulturne i bezbjednosne osjetljivosti - naglašava se u saopštenju.

Eparhija je takođe izrazila duboku zabrinutost zbog odsustva dovoljno jasnih i blagovremenih reakcija međunarodnih predstavnika na pogoršanje položaja Srba i Srpske pravoslavne crkve u posljednje vreme.

Ističe se da u atmosferi u kojoj napadi često ostaju bez delotvornog sudskog ishoda, a javno veličanje tzv. OVK i uvrede na račun Srba prolaze bez odgovarajuće osude, uzdržane ili zakasnijele reakcije stvaraju osećaj nekažnjivosti i rizikuju da ohrabre nove provokacije.

Eparhija raško-prizrenska navodi da će zahtijevati od nadležnog tužilaštva da slučaj u Lipljanu hitno preuzme, ispita motive počinilaca i pravno ga kvalifikuje u skladu sa njegovom stvarnom težinom.

- Od tzv. kosovske policije zahtijevamo da bez odlaganja dostavi službene informacije o privedenim licima i obezbijedi očuvanje svih dokaza. Od KFOR-a, EULEKS-a, OEBS-a, Evropske unije i diplomatskih predstavništava očekujemo jasnu javnu osudu, pažljivo praćenje daljeg postupka i konkretno djelovanje radi sprečavanja sličnih incidenata - navedeno je u saopštenju.

Eparhija poziva verni narod, posebno preostale Srbe u Lipljanu i okolini, da ostanu mirni, pribrani, dostojanstveni i odlučni.

- Ne smijemo nasedati na provokacije ekstremista, niti dozvoliti da nas bilo čije prijetnje navedu na nepromišljen postupak koji bi bio iskorišćen protiv našeg naroda. Svoje domove, svetinje i grobove branićemo mirnim i istrajnim prisustvom, zakonitim sredstvima, svedočenjem istine i nepokolebivom verom u Hrista - naglašava se u saopštenju.

Ističe se da Srpska pravoslavna crkva ostaje sa svojim narodom na Kosovu i Metohiji i da srpske svetinje nisu napušteni spomenici na kojima se može negirati vekovna istorija i identitet srpskog naroda, već živi domovi Božji i mjesta u kojima se srpski narod vijekovima moli.

- Ostaćemo uz njih, svedočićemo istinu i tražiti odgovornost, znajući da se istinski mir ne gradi prikrivanjem opasnosti, nego njenim priznavanjem i odlučnim suprotstavljanjem svakoj mržnji, diskriminaciji i nasilju - ističe se u saopštenju.